• Jātaka
  • Cattālīsanipāta
  • Tesakuṇavagga

2. Sarabhaṅgajātaka

“Alaṅkatā kuṇḍalino suvatthā, Veḷuriyamuttātharukhaggabandhā; Rathesabhā tiṭṭhatha ke nu tumhe, Kathaṁ vo jānanti manussaloke”.

“Ahamaṭṭhako bhīmaratho panāyaṁ, Kāliṅgarājā pana uggatoyaṁ; Susaññatānaṁ isīnaṁ dassanāya, Idhāgatā pucchitāyemha pañhe”.

“Vehāyasaṁ tiṭṭhasi antalikkhe, Pathaddhuno pannaraseva cando; Pucchāmi taṁ yakkha mahānubhāva, Kathaṁ taṁ jānanti manussaloke”.

“Yamāhu devesu sujampatīti, Maghavāti taṁ āhu manussaloke; Sa devarājā idamajja patto, Susaññatānaṁ isīnaṁ dassanāya”.

“Dūre sutā no isayo samāgatā, Mahiddhikā iddhiguṇūpapannā; Vandāmi te ayire pasannacitto, Ye jīvalokettha manussaseṭṭhā”.

“Gandho isīnaṁ ciradikkhitānaṁ, Kāyā cuto gacchati mālutena; Ito paṭikkamma sahassanetta, Gandho isīnaṁ asuci devarāja”.

“Gandho isīnaṁ ciradikkhitānaṁ, Kāyā cuto gacchatu mālutena; Vicitrapupphaṁ surabhiṁva mālaṁ, Gandhañca etaṁ pāṭikaṅkhāma bhante; Na hettha devā paṭikkūlasaññino”.

“Purindado bhūtapatī yasassī, Devānamindo sakko maghavā sujampati; Sa devarājā asuragaṇappamaddano, Okāsamākaṅkhati pañha pucchituṁ.

Ko nevimesaṁ idha paṇḍitānaṁ, Pañhe puṭṭho nipuṇe byākarissati; Tiṇṇañca raññaṁ manujādhipānaṁ, Devānamindassa ca vāsavassa”.

“Ayaṁ isi sarabhaṅgo tapassī, Yato jāto virato methunasmā; Āceraputto suvinītarūpo, So nesaṁ pañhāni viyākarissati”.

“Koṇḍañña pañhāni viyākarohi, Yācanti taṁ isayo sādhurūpā; Koṇḍañña eso manujesu dhammo, Yaṁ vuddhamāgacchati esa bhāro”.

“Katāvakāsā pucchantu bhonto, Yaṁ kiñci pañhaṁ manasābhipatthitaṁ; Ahañhi taṁ taṁ vo viyākarissaṁ, Ñatvā sayaṁ lokamimaṁ parañca”.

Tato ca maghavā sakko, atthadassī purindado; Apucchi paṭhamaṁ pañhaṁ, yañcāsi abhipatthitaṁ.

“Kiṁ sū vadhitvā na kadāci socati, Kissappahānaṁ isayo vaṇṇayanti; Kassīdha vuttaṁ pharusaṁ khametha, Akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṁ”.

“Kodhaṁ vadhitvā na kadāci socati, Makkhappahānaṁ isayo vaṇṇayanti; Sabbesaṁ vuttaṁ pharusaṁ khametha, Etaṁ khantiṁ uttamamāhu santo”.

“Sakkā ubhinnaṁ vacanaṁ titikkhituṁ, Sadisassa vā seṭṭhatarassa vāpi; Kathaṁ nu hīnassa vaco khametha, Akkhāhi me koṇḍañña etamatthaṁ”.

“Bhayā hi seṭṭhassa vaco khametha, Sārambhahetū pana sādisassa; Yo cīdha hīnassa vaco khametha, Etaṁ khantiṁ uttamamāhu santo”.

“Kathaṁ vijaññā catupattharūpaṁ, Seṭṭhaṁ sarikkhaṁ athavāpi hīnaṁ; Virūparūpena caranti santo, Tasmā hi sabbesaṁ vaco khametha”.

“Na hetamatthaṁ mahatīpi senā, Sarājikā yujjhamānā labhetha; Yaṁ khantimā sappuriso labhetha, Khantī balassūpasamanti verā”.

“Subhāsitaṁ te anumodiyāna, Aññaṁ taṁ pucchāmi tadiṅgha brūhi; Yathā ahuṁ daṇḍakī nāḷikero, Athajjuno kalābu cāpi rājā; Tesaṁ gatiṁ brūhi supāpakamminaṁ, Katthūpapannā isinaṁ viheṭhakā”.

“Kisañhi vacchaṁ avakiriya daṇḍakī, Ucchinnamūlo sajano saraṭṭho; Kukkuḷanāme nirayamhi paccati, Tassa phuliṅgāni patanti kāye.

Yo saññate pabbajite aheṭhayi, Dhammaṁ bhaṇante samaṇe adūsake; Taṁ nāḷikeraṁ sunakhā parattha, Saṅgamma khādanti viphandamānaṁ.

Athajjuno niraye sattisūle, Avaṁsiro patito uddhampādo; Aṅgīrasaṁ gotamaṁ heṭhayitvā, Khantiṁ tapassiṁ cirabrahmacāriṁ.

Yo khaṇḍaso pabbajitaṁ achedayi, Khantiṁ vadantaṁ samaṇaṁ adūsakaṁ; Kalābuvīciṁ upapajja paccati, Mahāpatāpaṁ kaṭukaṁ bhayānakaṁ.

Etāni sutvā nirayāni paṇḍito, Aññāni pāpiṭṭhatarāni cettha; Dhammaṁ care samaṇabrāhmaṇesu, Evaṅkaro saggamupeti ṭhānaṁ”.

“Subhāsitaṁ te anumodiyāna, Aññaṁ taṁ pucchāmi tadiṅgha brūhi; Kathaṁvidhaṁ sīlavantaṁ vadanti, Kathaṁvidhaṁ paññavantaṁ vadanti; Kathaṁvidhaṁ sappurisaṁ vadanti, Kathaṁvidhaṁ no siri no jahāti”.

“Kāyena vācāya ca yodha saññato, Manasā ca kiñci na karoti pāpaṁ; Na attahetū alikaṁ bhaṇeti, Tathāvidhaṁ sīlavantaṁ vadanti.

Gambhīrapañhaṁ manasābhicintayaṁ, Nāccāhitaṁ kamma karoti luddaṁ; Kālāgataṁ atthapadaṁ na riñcati, Tathāvidhaṁ paññavantaṁ vadanti.

Yo ve kataññū katavedi dhīro, Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti; Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṁ, Tathāvidhaṁ sappurisaṁ vadanti.

Etehi sabbehi guṇehupeto, Saddho mudū saṁvibhāgī vadaññū; Saṅgāhakaṁ sakhilaṁ saṇhavācaṁ, Tathāvidhaṁ no siri no jahāti”.

“Subhāsitaṁ te anumodiyāna, Aññaṁ taṁ pucchāmi tadiṅgha brūhi; Sīlaṁ siriñcāpi satañca dhammaṁ, Paññañca kaṁ seṭṭhataraṁ vadanti”.

“Paññā hi seṭṭhā kusalā vadanti, Nakkhattarājāriva tārakānaṁ; Sīlaṁ sīrī cāpi satañca dhammo, Anvāyikā paññavato bhavanti”.

“Subhāsitaṁ te anumodiyāna, Aññaṁ taṁ pucchāmi tadiṅgha brūhi; Kathaṅkaro kintikaro kimācaraṁ, Kiṁ sevamāno labhatīdha paññaṁ; Paññāya dāni paṭipadaṁ vadehi, Kathaṅkaro paññavā hoti macco”.

“Sevetha vuddhe nipuṇe bahussute, Uggāhako ca paripucchako siyā; Suṇeyya sakkacca subhāsitāni, Evaṅkaro paññavā hoti macco.

Sa paññavā kāmaguṇe avekkhati, Aniccato dukkhato rogato ca; Evaṁ vipassī pajahāti chandaṁ, Dukkhesu kāmesu mahabbhayesu.

Sa vītarāgo pavineyya dosaṁ, Mettaṁ cittaṁ bhāvaye appamāṇaṁ; Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ, Anindito brahmamupeti ṭhānaṁ”.

“Mahatthiyaṁ āgamanaṁ ahosi, Tavamaṭṭhakā bhīmarathassa cāpi; Kāliṅgarājassa ca uggatassa, Sabbesa vo kāmarāgo pahīno”.

“Evametaṁ paracittavedi, Sabbesa no kāmarāgo pahīno; Karohi okāsamanuggahāya, Yathā gatiṁ te abhisambhavema”.

“Karomi okāsamanuggahāya, Tathā hi vo kāmarāgo pahīno; Pharātha kāyaṁ vipulāya pītiyā, Yathā gatiṁ me abhisambhavetha”.

“Sabbaṁ karissāma tavānusāsaniṁ, Yaṁ yaṁ tuvaṁ vakkhasi bhūripañña; Pharāma kāyaṁ vipulāya pītiyā, Yathā gatiṁ te abhisambhavema”.

“Katāya vacchassa kisassa pūjā, Gacchantu bhonto isayo sādhurūpā; Jhāne ratā hotha sadā samāhitā, Esā ratī pabbajitassa seṭṭhā”.

Sutvāna gāthā paramatthasaṁhitā, Subhāsitā isinā paṇḍitena; Te vedajātā anumodamānā, Pakkāmu devā devapuraṁ yasassino.

Gāthā imā atthavatī subyañjanā, Subhāsitā isinā paṇḍitena; Yo kocimā aṭṭhikatvā suṇeyya, Labhetha pubbāpariyaṁ visesaṁ; Laddhāna pubbāpariyaṁ visesaṁ, Adassanaṁ maccurājassa gacche.

“Sālissaro sāriputto, meṇḍissaro ca kassapo; Pabbato anuruddho ca, kaccāyano ca devalo.

Anusisso ca ānando, kisavaccho ca kolito; Nārado udāyitthero, parisā buddhaparisā; Sarabhaṅgo lokanātho, evaṁ dhāretha jātakan”ti.

Sarabhaṅgajātakaṁ dutiyaṁ.