- Cūḷaniddesa
- Pārāyanavaggagāthā
1. Vatthugāthā
Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.
Kosalānaṁ purā rammā, agamā dakkhiṇāpathaṁ; Ākiñcaññaṁ patthayāno, brāhmaṇo mantapāragū.
So assakassa visaye, maḷakassa samāsane; Vasi godhāvarīkūle, uñchena ca phalena ca.
Tasseva upanissāya, gāmo ca vipulo ahu; Tato jātena āyena, mahāyaññamakappayi.
Mahāyaññaṁ yajitvāna, puna pāvisi assamaṁ; Tasmiṁ paṭipaviṭṭhamhi, añño āgañchi brāhmaṇo.
Ugghaṭṭapādo tasito, paṅkadanto rajassiro; So ca naṁ upasaṅkamma, satāni pañca yācati.
Tamenaṁ bāvarī disvā, āsanena nimantayi; Sukhañca kusalaṁ pucchi, idaṁ vacanamabravi.
“Yaṁ kho mama deyyadhammaṁ, Sabbaṁ visajjitaṁ mayā; Anujānāhi me brahme, Natthi pañcasatāni me”.
“Sace me yācamānassa, bhavaṁ nānupadassati; Sattame divase tuyhaṁ, muddhā phalatu sattadhā”.
Abhisaṅkharitvā kuhako, bheravaṁ so akittayi; Tassa taṁ vacanaṁ sutvā, bāvarī dukkhito ahu.
Ussussati anāhāro, sokasallasamappito; Athopi evaṁ cittassa, jhāne na ramatī mano.
Utrastaṁ dukkhitaṁ disvā, devatā atthakāminī; Bāvariṁ upasaṅkamma, idaṁ vacanamabravi.
“Na so muddhaṁ pajānāti, kuhako so dhanatthiko; Muddhani muddhapāte vā, ñāṇaṁ tassa na vijjati”.
“Bhotī carahi jānāti, Taṁ me akkhāhi pucchitā; Muddhaṁ muddhādhipātañca, Taṁ suṇoma vaco tava”.
“Ahampetaṁ na jānāmi, ñāṇaṁ mettha na vijjati; Muddhani muddhādhipāte ca, jinānaṁ hettha dassanaṁ”.
“Atha ko carahi jānāti, asmiṁ pathavimaṇḍale; Muddhaṁ muddhādhipātañca, taṁ me akkhāhi devate”.
“Purā kapilavatthumhā, nikkhanto lokanāyako; Apacco okkākarājassa, sakyaputto pabhaṅkaro.
So hi brāhmaṇa sambuddho, sabbadhammāna pāragū; Sabbābhiññābalappatto, sabbadhammesu cakkhumā; Sabbakammakkhayaṁ patto, vimutto upadhikkhaye.
Buddho so bhagavā loke, dhammaṁ deseti cakkhumā; Taṁ tvaṁ gantvāna pucchassu, so te taṁ byākarissati”.
Sambuddhoti vaco sutvā, udaggo bāvarī ahu; Sokassa tanuko āsi, pītiñca vipulaṁ labhi.
So bāvarī attamano udaggo, Taṁ devataṁ pucchati vedajāto; “Katamamhi gāme nigamamhi vā pana, Katamamhi vā janapade lokanātho; Yattha gantvāna passemu, Sambuddhaṁ dvipaduttamaṁ”.
“Sāvatthiyaṁ kosalamandire jino, Pahūtapañño varabhūrimedhaso; So sakyaputto vidhuro anāsavo, Muddhādhipātassa vidū narāsabho”.
Tato āmantayī sisse, brāhmaṇe mantapāragū; “Etha māṇavā akkhissaṁ, suṇātha vacanaṁ mama.
Yasseso dullabho loke, pātubhāvo abhiṇhaso; Svājja lokamhi uppanno, sambuddho iti vissuto; Khippaṁ gantvāna sāvatthiṁ, passavho dvipaduttamaṁ”.
“Kathaṁ carahi jānemu, disvā buddhoti brāhmaṇa; Ajānataṁ no pabrūhi, yathā jānemu taṁ mayaṁ”.
“Āgatāni hi mantesu, mahāpurisalakkhaṇā; Dvattiṁsāni ca byākkhātā, samattā anupubbaso.
Yassete honti gattesu, mahāpurisalakkhaṇā; Dveyeva tassa gatiyo, tatiyā hi na vijjati.
Sace agāraṁ āvasati, vijeyya pathaviṁ imaṁ; Adaṇḍena asatthena, dhammena anusāsati.
Sace ca so pabbajati, Agārā anagāriyaṁ; Vivaṭṭacchado sambuddho, Arahā bhavati anuttaro.
Jātiṁ gottañca lakkhaṇaṁ, mante sisse punāpare; Muddhaṁ muddhādhipātañca, manasāyeva pucchatha.
Anāvaraṇadassāvī, yadi buddho bhavissati; Manasā pucchite pañhe, vācāya visajjessati”.
Bāvarissa vaco sutvā, sissā soḷasa brāhmaṇā; Ajito tissametteyyo, puṇṇako atha mettagū.
Dhotako upasīvo ca, nando ca atha hemako; Todeyyakappā dubhayo, jatukaṇṇī ca paṇḍito.
Bhadrāvudho udayo ca, posālo cāpi brāhmaṇo; Mogharājā ca medhāvī, piṅgiyo ca mahāisi.
Paccekagaṇino sabbe, sabbalokassa vissutā; Jhāyī jhānaratā dhīrā, pubbavāsanavāsitā.
Bāvariṁ abhivādetvā, katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ; Jaṭājinadharā sabbe, pakkāmuṁ uttarāmukhā.
Maḷakassa patiṭṭhānaṁ, puramāhissatiṁ tadā; Ujjeniñcāpi gonaddhaṁ, vedisaṁ vanasavhayaṁ.
Kosambiñcāpi sāketaṁ, sāvatthiñca puruttamaṁ; Setabyaṁ kapilavatthuṁ, kusinārañca mandiraṁ.
Pāvañca bhoganagaraṁ, vesāliṁ māgadhaṁ puraṁ; Pāsāṇakaṁ cetiyañca, ramaṇīyaṁ manoramaṁ.
Tasitovudakaṁ sītaṁ, mahālābhaṁva vāṇijo; Chāyaṁ ghammābhitattova, turitā pabbatamāruhuṁ.
Bhagavā tamhi samaye, bhikkhusaṅghapurakkhato; Bhikkhūnaṁ dhammaṁ deseti, sīhova nadatī vane.
Ajito addasa buddhaṁ, Pītaraṁsiṁva bhāṇumaṁ; Candaṁ yathā pannarase, Paripūraṁ upāgataṁ.
Athassa gatte disvāna, paripūrañca byañjanaṁ; Ekamantaṁ ṭhito haṭṭho, manopañhe apucchatha.
“Ādissa jammanaṁ brūhi, gottaṁ brūhi salakkhaṇaṁ; Mantesu pāramiṁ brūhi, kati vāceti brāhmaṇo”.
“Vīsaṁ vassasataṁ āyu, so ca gottena bāvarī; Tīṇissa lakkhaṇā gatte, tiṇṇaṁ vedāna pāragū.
Lakkhaṇe itihāse ca, sanighaṇḍusakeṭubhe; Pañcasatāni vāceti, sadhamme pāramiṁ gato”.
“Lakkhaṇānaṁ pavicayaṁ, bāvarissa naruttama; Taṇhacchida pakāsehi, mā no kaṅkhāyitaṁ ahu”.
“Mukhaṁ jivhāya chādeti, uṇṇassa bhamukantare; Kosohitaṁ vatthaguyhaṁ, evaṁ jānāhi māṇava”.
Pucchañhi kiñci asuṇanto, sutvā pañhe viyākate; Vicinteti jano sabbo, vedajāto katañjalī.
“Ko nu devo vā brahmā vā, indo vāpi sujampati; Manasā pucchite pañhe, kametaṁ paṭibhāsati”.
“Muddhaṁ muddhādhipātañca, bāvarī paripucchati; Taṁ byākarohi bhagavā, kaṅkhaṁ vinaya no ise”.
“Avijjā muddhāti jānāhi, vijjā muddhādhipātinī; Saddhāsatisamādhīhi, chandavīriyena saṁyutā”.
Tato vedena mahatā, santhambhetvāna māṇavo; Ekaṁsaṁ ajinaṁ katvā, pādesu sirasā pati.
“Bāvarī brāhmaṇo bhoto, saha sissehi mārisa; Udaggacitto sumano, pāde vandati cakkhuma”.
“Sukhito bāvarī hotu, saha sissehi brāhmaṇo; Tvañcāpi sukhito hohi, ciraṁ jīvāhi māṇava.
Bāvarissa ca tuyhaṁ vā, sabbesaṁ sabbasaṁsayaṁ; Katāvakāsā pucchavho, yaṁ kiñci manasicchatha”.
Sambuddhena katokāso, nisīditvāna pañjalī; Ajito paṭhamaṁ pañhaṁ, tattha pucchi tathāgataṁ.
Vatthugāthā niṭṭhitā.