- Jātaka
- Mahānipāta
- Mūgapakkhavagga
1 Mūgapakkhajātaka
“Mā paṇḍiccayaṁ vibhāvaya, Bālamato bhava sabbapāṇinaṁ; Sabbo taṁ jano ocināyatu, Evaṁ tava attho bhavissati”.
“Karomi te taṁ vacanaṁ, yaṁ maṁ bhaṇasi devate; Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate”.
“Kiṁ nu santaramānova, kāsuṁ khaṇasi sārathi; Puṭṭho me samma akkhāhi, kiṁ kāsuyā karissasi”.
“Rañño mūgo ca pakkho ca, putto jāto acetaso; Somhi raññā samajjhiṭṭho, puttaṁ me nikhaṇaṁ vane”.
“Na badhiro na mūgosmi, na pakkho na ca vīkalo; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.
Ūrū bāhuñca me passa, bhāsitañca suṇohi me; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane”.
“Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ko vā tvaṁ kassa vā putto, kathaṁ jānemu taṁ mayaṁ”.
“Namhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Kāsirañño ahaṁ putto, yaṁ kāsuyā nikhaññasi.
Tassa rañño ahaṁ putto, yaṁ tvaṁ sammūpajīvasi; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.
Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā; Na tassa sākhaṁ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.
Yathā rukkho tathā rājā, yathā sākhā tathā ahaṁ; Yathā chāyūpago poso, evaṁ tvamasi sārathi; Adhammaṁ sārathi kayirā, mañce tvaṁ nikhaṇaṁ vane.
Pahūtabhakkho bhavati, vippavuttho sakaṁ gharā; Bahū naṁ upajīvanti, yo mittānaṁ na dubbhati.
Yaṁ yaṁ janapadaṁ yāti, nigame rājadhāniyo; Sabbattha pūjito hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.
Nāssa corā pasāhanti, nātimaññanti khattiyā; Sabbe amitte tarati, yo mittānaṁ na dubbhati.
Akkuddho sagharaṁ eti, sabhāyaṁ paṭinandito; Ñātīnaṁ uttamo hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.
Sakkatvā sakkato hoti, garu hoti sagāravo; Vaṇṇakittibhato hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.
Pūjako labhate pūjaṁ, vandako paṭivandanaṁ; Yaso kittiñca pappoti, yo mittānaṁ na dubbhati.
Aggi yathā pajjalati, devatāva virocati; Siriyā ajahito hoti, yo mittānaṁ na dubbhati.
Gāvo tassa pajāyanti, khette vuttaṁ virūhati; Vuttānaṁ phalamasnāti, yo mittānaṁ na dubbhati.
Darito pabbatāto vā, rukkhato patito naro; Cuto patiṭṭhaṁ labhati, yo mittānaṁ na dubbhati.
Virūḷhamūlasantānaṁ, nigrodhamiva māluto; Amittā nappasāhanti, yo mittānaṁ na dubbhati”.
“Ehi taṁ paṭinessāmi, rājaputta sakaṁ gharaṁ; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi”.
“Alaṁ me tena rajjena, ñātakehi dhanena vā; Yaṁ me adhammacariyāya, rajjaṁ labbhetha sārathi”.
“Puṇṇapattaṁ maṁ lābhehi, rājaputta ito gato; Pitā mātā ca me dajjuṁ, rājaputta tayī gate.
Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Tepi attamanā dajjuṁ, rājaputta tayī gate.
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Tepi attamanā dajjuṁ, rājaputta tayī gate.
Bahudhaññā jānapadā, negamā ca samāgatā; Upāyanāni me dajjuṁ, rājaputta tayī gate”.
“Pitu mātu cahaṁ catto, raṭṭhassa nigamassa ca; Atho sabbakumārānaṁ, natthi mayhaṁ sakaṁ gharaṁ.
Anuññāto ahaṁ matyā, sañcatto pitarā mahaṁ; Ekoraññe pabbajito, na kāme abhipatthaye.
Api ataramānānaṁ, phalāsāva samijjhati; Vipakkabrahmacariyosmi, evaṁ jānāhi sārathi.
Api ataramānānaṁ, sammadattho vipaccati; Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo”.
“Evaṁ vaggukatho santo, visaṭṭhavacano casi; Kasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā”.
“Nāhaṁ asandhitā pakkho, na badhiro asotatā; Nāhaṁ ajivhatā mūgo, mā maṁ mūgamadhārayi.
Purimaṁ sarāmahaṁ jātiṁ, yattha rajjamakārayiṁ; Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ, pāpatthaṁ nirayaṁ bhusaṁ.
Vīsatiñceva vassāni, tahiṁ rajjamakārayiṁ; Asītivassasahassāni, nirayamhi apaccisaṁ.
Tassa rajjassahaṁ bhīto, mā maṁ rajjābhisecayuṁ; Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇiṁ tadā.
Ucchaṅge maṁ nisādetvā, pitā atthānusāsati; Ekaṁ hanatha bandhatha, ekaṁ khārāpatacchikaṁ; Ekaṁ sūlasmiṁ uppetha, iccassa manusāsati.
Tāyāhaṁ pharusaṁ sutvā, vācāyo samudīritā; Amūgo mūgavaṇṇena, apakkho pakkhasammato; Sake muttakarīsasmiṁ, acchāhaṁ samparipluto.
Kasirañca parittañca, tañca dukkhena saṁyutaṁ; Komaṁ jīvitamāgamma, veraṁ kayirātha kenaci.
Paññāya ca alābhena, dhammassa ca adassanā; Komaṁ jīvitamāgamma, veraṁ kayirātha kenaci.
Api ataramānānaṁ, phalāsāva samijjhati; Vipakkabrahmacariyosmi, evaṁ jānāhi sārathi.
Api ataramānānaṁ, sammadattho vipaccati; Vipakkabrahmacariyosmi, nikkhanto akutobhayo”.
“Ahampi pabbajissāmi, rājaputta tavantike; Avhāyassu maṁ bhaddante, pabbajjā mama ruccati”.
“Rathaṁ niyyādayitvāna, anaṇo ehi sārathi; Anaṇassa hi pabbajjā, etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ”.
“Yadeva tyāhaṁ vacanaṁ, akaraṁ bhaddamatthu te; Tadeva me tvaṁ vacanaṁ, yācito kattumarahasi.
Idheva tāva acchassu, yāva rājānamānaye; Appeva te pitā disvā, patīto sumano siyā”.
“Karomi tetaṁ vacanaṁ, yaṁ maṁ bhaṇasi sārathi; Ahampi daṭṭhukāmosmi, pitaraṁ me idhāgataṁ.
Ehi samma nivattassu, kusalaṁ vajjāsi ñātinaṁ; Mātaraṁ pitaraṁ mayhaṁ, vutto vajjāsi vandanaṁ”.
Tassa pāde gahetvāna, katvā ca naṁ padakkhiṇaṁ; Sārathi rathamāruyha, rājadvāraṁ upāgami.
Suññaṁ mātā rathaṁ disvā, ekaṁ sārathimāgataṁ; Assupuṇṇehi nettehi, rodantī naṁ udikkhati.
“Ayaṁ so sārathi eti, nihantvā mama atrajaṁ; Nihato nūna me putto, pathabyā bhūmivaḍḍhano.
Amittā nūna nandanti, patītā nūna verino; Āgataṁ sārathiṁ disvā, nihantvā mama atrajaṁ”.
Suññaṁ mātā rathaṁ disvā, ekaṁ sārathimāgataṁ; Assupuṇṇehi nettehi, rodantī paripucchi naṁ.
“Kiṁ nu mūgo kiṁ nu pakkho, kiṁ nu so vilapī tadā; Nihaññamāno bhūmiyā, taṁ me akkhāhi sārathi.
Kathaṁ hatthehi pādehi, mūgapakkho vivajjayi; Nihaññamāno bhūmiyā, taṁ me akkhāhi pucchito”.
“Akkheyyaṁ te ahaṁ ayye, dajjāsi abhayaṁ mama; Yaṁ me sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā, rājaputtassa santike”.
“Abhayaṁ samma te dammi, abhīto bhaṇa sārathi; Yaṁ te sutaṁ vā diṭṭhaṁ vā, rājaputtassa santike”.
“Na so mūgo na so pakkho, visaṭṭhavacano ca so; Rajjassa kira so bhīto, akarā ālaye bahū.
Purimaṁ sarati so jātiṁ, yattha rajjamakārayi; Kārayitvā tahiṁ rajjaṁ, pāpattha nirayaṁ bhusaṁ.
Vīsatiñceva vassāni, tahiṁ rajjamakārayi; Asītivassasahassāni, nirayamhi apacci so.
Tassa rajjassa so bhīto, mā maṁ rajjābhisecayuṁ; Tasmā pitu ca mātucca, santike na bhaṇī tadā.
Aṅgapaccaṅgasampanno, ārohapariṇāhavā; Visaṭṭhavacano pañño, magge saggassa tiṭṭhati.
Sace tvaṁ daṭṭhukāmāsi, rājaputtaṁ tavatrajaṁ; Ehi taṁ pāpayissāmi, yattha sammati temiyo”.
“Yojayantu rathe asse, Kacchaṁ nāgāna bandhatha; Udīrayantu saṅkhapaṇavā, Vādantu ekapokkharā.
Vādantu bherī sannaddhā, vaggū vādantu dundubhī; Negamā ca maṁ anventu, gacchaṁ puttanivedako.
Orodhā ca kumārā ca, vesiyānā ca brāhmaṇā; Khippaṁ yānāni yojentu, gacchaṁ puttanivedako.
Hatthārohā anīkaṭṭhā, rathikā pattikārakā; Khippaṁ yānāni yojentu, gacchaṁ puttanivedako.
Samāgatā jānapadā, negamā ca samāgatā; Khippaṁ yānāni yojentu, gacchaṁ puttanivedako”.
Asse ca sārathī yutte, sindhave sīghavāhane; Rājadvāraṁ upāgacchuṁ, “yuttā deva ime hayā”.
“Thūlā javena hāyanti, kisā hāyanti thāmunā; Kise thūle vivajjetvā, saṁsaṭṭhā yojitā hayā”.
Tato rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṁ; Itthāgāraṁ ajjhabhāsi, “sabbāva anuyātha maṁ.
Vālabījanimuṇhīsaṁ, khaggaṁ chattañca paṇḍaraṁ; Upādhī rathamāruyha, suvaṇṇehi alaṅkatā”.
Tato sa rājā pāyāsi, purakkhatvāna sārathiṁ; Khippameva upāgacchi, yattha sammati temiyo.
Tañca disvāna āyantaṁ, jalantamiva tejasā; Khattasaṅghaparibyūḷhaṁ, temiyo etadabravi.
“Kacci nu tāta kusalaṁ, kacci tāta anāmayaṁ; Sabbā ca rājakaññāyo, arogā mayha mātaro”.
“Kusalañceva me putta, atho putta anāmayaṁ; Sabbā ca rājakaññāyo, arogā tuyha mātaro”.
“Kacci amajjapo tāta, kacci te suramappiyaṁ; Kacci sacce ca dhamme ca, dāne te ramate mano”.
“Amajjapo ahaṁ putta, atho me suramappiyaṁ; Atho sacce ca dhamme ca, dāne me ramate mano”.
“Kacci arogaṁ yoggaṁ te, kacci vahati vāhanaṁ; Kacci te byādhayo natthi, sarīrassupatāpanā”.
“Atho arogaṁ yoggaṁ me, atho vahati vāhanaṁ; Atho me byādhayo natthi, sarīrassupatāpanā”.
“Kacci antā ca te phītā, majjhe ca bahalā tava; Koṭṭhāgārañca kosañca, kacci te paṭisanthataṁ”.
“Atho antā ca me phītā, majjhe ca bahalā mama; Koṭṭhāgārañca kosañca, sabbaṁ me paṭisanthataṁ”.
“Svāgataṁ te mahārāja, atho te adurāgataṁ; Patiṭṭhapentu pallaṅkaṁ, yattha rājā nisakkati.
Idheva te nisīdassu, niyate paṇṇasanthare; Etto udakamādāya, pāde pakkhālayassu te.
Idampi paṇṇakaṁ mayhaṁ, randhaṁ rāja aloṇakaṁ; Paribhuñja mahārāja, pāhuno mesidhāgato”.
“Na cāhaṁ paṇṇaṁ bhuñjāmi, Na hetaṁ mayha bhojanaṁ; Sālīnaṁ odanaṁ bhuñje, Suciṁ maṁsūpasecanaṁ”.
“Accherakaṁ maṁ paṭibhāti, ekakampi rahogataṁ; Edisaṁ bhuñjamānānaṁ, kena vaṇṇo pasīdati”.
“Eko rāja nipajjāmi, niyate paṇṇasanthare; Tāya me ekaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.
Na ca nettiṁsabandhā me, rājarakkhā upaṭṭhitā; Tāya me sukhaseyyāya, rāja vaṇṇo pasīdati.
Atītaṁ nānusocāmi, nappajappāmināgataṁ; Paccuppannena yāpemi, tena vaṇṇo pasīdati.
Anāgatappajappāya, atītassānusocanā; Etena bālā sussanti, naḷova harito luto”.
“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ, asse pattī ca vammino; Nivesanāni rammāni, ahaṁ putta dadāmi te.
Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṁ; Tā putta paṭipajjassu, tvaṁ no rājā bhavissasi.
Kusalā naccagītassa, sikkhitā cāturitthiyo; Kāme taṁ ramayissanti, kiṁ araññe karissasi.
Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṁ alaṅkatā; Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.
Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko susu; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi”.
“Yuvā care brahmacariyaṁ, brahmacārī yuvā siyā; Daharassa hi pabbajjā, etaṁ isīhi vaṇṇitaṁ.
Yuvā care brahmacariyaṁ, brahmacārī yuvā siyā; Brahmacariyaṁ carissāmi, nāhaṁ rajjena matthiko.
Passāmi vohaṁ daharaṁ, amma tāta vadantaraṁ; Kicchāladdhaṁ piyaṁ puttaṁ, appatvāva jaraṁ mataṁ.
Passāmi vohaṁ dahariṁ, kumāriṁ cārudassaniṁ; Navavaṁsakaḷīraṁva, paluggaṁ jīvitakkhayaṁ.
Daharāpi hi miyyanti, narā ca atha nāriyo; Tattha ko vissase poso, daharomhīti jīvite.
Yassa ratyā vivasāne, āyu appataraṁ siyā; Appodakeva macchānaṁ, kiṁ nu komārakaṁ tahiṁ.
Niccamabbhāhato loko, niccañca parivārito; Amoghāsu vajantīsu, kiṁ maṁ rajjebhisiñcasi”.
“Kena mabbhāhato loko, kena ca parivārito; Kāyo amoghā gacchanti, taṁ me akkhāhi pucchito”.
“Maccunābbhāhato loko, jarāya parivārito; Ratyo amoghā gacchanti, evaṁ jānāhi khattiya.
Yathāpi tante vitate, yaṁ yadevūpaviyyati; Appakaṁ hoti vetabbaṁ, evaṁ maccāna jīvitaṁ.
Yathā vārivaho pūro, gacchannupanivattati; Evamāyu manussānaṁ, gacchannupanivattati.
Yathā vārivaho pūro, vahe rukkhepakūlaje; Evaṁ jarāmaraṇena, vuyhante sabbapāṇino”.
“Hatthānīkaṁ rathānīkaṁ, asse pattī ca vammino; Nivesanāni rammāni, ahaṁ putta dadāmi te.
Itthāgārampi te dammi, sabbālaṅkārabhūsitaṁ; Tā putta paṭipajjassu, tvaṁ no rājā bhavissasi.
Kusalā naccagītassa, sikkhitā cāturitthiyo; Kāme taṁ ramayissanti, kiṁ araññe karissasi.
Paṭirājūhi te kaññā, ānayissaṁ alaṅkatā; Tāsu putte janetvāna, atha pacchā pabbajissasi.
Yuvā ca daharo cāsi, paṭhamuppattiko susu; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi.
Koṭṭhāgārañca kosañca, vāhanāni balāni ca; Nivesanāni rammāni, ahaṁ putta dadāmi te.
Gomaṇḍalaparibyūḷho, dāsisaṅghapurakkhato; Rajjaṁ kārehi bhaddante, kiṁ araññe karissasi”.
“Kiṁ dhanena yaṁ khīyetha, Kiṁ bhariyāya marissati; Kiṁ yobbanena jiṇṇena, Yaṁ jarāyābhibhuyyati.
Tattha kā nandi kā khiḍḍā, kā rati kā dhanesanā; Kiṁ me puttehi dārehi, rāja muttosmi bandhanā.
Yohaṁ evaṁ pajānāmi, maccu me nappamajjati; Antakenādhipannassa, kā ratī kā dhanesanā.
Phalānamiva pakkānaṁ, niccaṁ patanato bhayaṁ; Evaṁ jātāna maccānaṁ, niccaṁ maraṇato bhayaṁ.
Sāyameke na dissanti, pāto diṭṭhā bahū janā; Pāto eke na dissanti, sāyaṁ diṭṭhā bahū janā.
Ajjeva kiccaṁ ātapaṁ, ko jaññā maraṇaṁ suve; Na hi no saṅgaraṁ tena, mahāsenena maccunā.
Corā dhanassa patthenti, rāja muttosmi bandhanā; Ehi rāja nivattassu, nāhaṁ rajjena matthiko”ti.
Mūgapakkhajātakaṁ paṭhamaṁ.